FeedXI: Feedburner ve Ötesi

FeedXI RSS gibi beslemeleri işlemek ve sunmak için bir hizmet. Feedburner'ı andırıyor.  Ancak Feedburner'dan pek çok artıları var. Bunlardan belki de en önemlisi birden çok beslemeyi hatta başka pek çok veriyi birleştirerek sunabilmesi. FeedXI'a geçmeden önce isterseniz Feedburner ile ilgili bu yazımı, RSS birleştirmek için kullanabileceğiniz Yahoo Pipes ile ilgili bu yazımı okuyabilirsiniz.

FeedXI bir yerde Feedburner ile Yahoo Pipes'ın bazı temel özelliklerini birleştiriyor. Sunduğu işlevler şunlar:

• Besleme (Feed) ve OPML (Feed listesi) editörü
  Beslememiz için çeşitli kaynaklardan veri çekebiliyoruz. Bunları yaparken sadece bir kaynak değil bir çok kaynağı eklememiz mümkün.
  FeedXI'ın en güzel özelliklerinden biri, bir besleme içine istediğiniz bir RSS'ten istediğiniz yazıyı ekleyebilmeniz. Bunlara Clipping deniliyor. İster sayfalardan kendiniz buluyorsunuz bunları, isterseniz FeedXI üzerinde arama ile bulduklarınızı ekleyebiliyorsunuz.
  Bir diğer özellik ise Blog arama sonuçlarını da besleme içine ekleyebiliyor olmamız. Google Blog arama, Youtube video arama, Technorati, Flickr, Delicious ve daha pek çok kaynaktan arama sonucunu RSS beslemesi olarak sunabiliyoruz.
  Son olarak da OPML'i besleme içinde yayınlayabiliyoruz. OPML özellikle çok sayıda RSS yayını yapan sitelerin tüm beslemelerini liste olarak sunduğu bir format. OPML'i elle kendimiz de üretebiliyoruz. Yani tek tek öğeleri girmek ve sıralamak mümkün.
  
  Beslemeleri filtrelemek için özellikler de sunulmuş. Örneğin belli uzunluktan fazla olan mesajları, belli tarihten eski besleme öğelerini filtreleyebiliyorsunuz.
  Ama en güzeli bir kaynakta istemediğiniz öğeleri gizleyebilmeniz. Bunu Screen Post seçeneği ile gerçekleştirmek mümkün.
  


• Feedlet Editörü
  Feedlet, FeedXI'in widget için kullandığı isim. 5 değişik feedlet yaratmak mümkün. Bunlar
  RSS Preview: Bir liste halinde RSS başlıklarını gösteriyor
  RSS Reader: Solda başlık sağda içeriği gösteren bir RSS okuyucu
  RSS Badge: RSS okuyucusuna link veren küçük bir düğme
  RSS View: Tek sayfada uzun bir liste gibi tüm RSS içeriğini gösteriyor
  OPML Reader: OPML dosyalarını göstermeye yarıyor
  
  Widget işlevi gören bu feedletlerin pek çok özelliğini özelleştirebiliyoruz. Pek çok özelleştirilmiş widget'ın dahi FeedXI'ın sunduğu özelleştirme seçeneklerini sunmadığını belirtmek lazım.
  


• Page
  Bu da beslemeleri ve FeedXI'ın izin verdiği diğer öğeleri web üzerinde sunabildiğimiz bir sayfa uygulaması. Sadece FeedXI da yaptığımız değil webden herhangi bir RSS beslemesini sayfamıza ekleyip sunmamız mümkün. Daha önce bahettiğim gibi Youtube gibi arama sonuçlarını da koyabiliriz. Böylece hem kendi, hem beğendiğiniz diğer sitelerdeki öğeleri bir sayfa üzerinde sunmanız mümkün oluyor. Bu sayfa feedletler gibi özelleştirilebilir değil. Ama tahminen yakın zamanda bunun için de özelleştirme seçenekleri sunacaklardır.

FeedXI, pek çok özelliği üzerinde barındırmasıyla dikkati çeken bir uygulama sitesi. Aslında Web 2.0'ı anlatmak için çok güzel bir örnek.  Besleme dışında da pek çok kaynağı kullanabilmeleriyle şimdilik bu konuda en başarılı sitelerden biri olarak göze batıyor.

Google Mashup Editor

Google bir süre önce Mashup Editörünü hizmete sundu. (Bknz. Mashup nedir?) Şimdilik davetiye ile üye olunan bu hizmet template editörü gibi çalışan bir uygulama. Etiketler kullanarak çeşitli kaynaklardan çekebileceğiniz veriyi işleyip mashup sayfası üzerinde sunmaya imkan tanıyor. Sayfaların Google üzerinde host edildiğini belirtmeye gerek yok sanırım.

Hazır Google widgetlarını kullanarak Mashup uygulamaları yapmak da mümkün. (Harita, veri, takvim vb.)

Normal web tasarım ilkelerini uygulamak ve sayfa biçimlemekten, CSS uygulamaya çeşitli işlemler yapılabiliyor.

Başlangıç bilgileri için
http://code.google.com/gme/gettingstarted.html
Tag reference için
http://code.google.com/gme/reference.html

adreslerini ziyaret edebilirsiniz.

Üyelik için başvuru yaptıktan sonra değerlendirmenin ardından üyeliğiniz onaylanırsa bu hizmeti deneyebilirsiniz.

Google Blogları Tek RSS'te

Google'ın Adsense, Webmaster Tools, Maps, Google Earth, Google Desktop ve diğer pek çok blogunun RSS adreslerini tek bu RSS beslemesini kullanarak izleyebilirsiniz. İster RSS okuyucunuzdan ister web tarayıcınızdan görüntülemeniz mümkün.

Yahoo Pipes ile yapılmış uygulamanın önemli teknoloji siteleri için yaptığım versiyonu ve ayrıntılı bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.

PopFly Microsoft'un Mashup Hizmeti

Microsoft, Silverlight altyapısı üstüne kurduğu Popfly mashup motorunun deneme sürümünü bir süredir davetli kullanıma açtı. Öncelikle Silverlight nedir diye sorarsanız, Silverlight Microsoft'un Adobe Flash'a rakip olan vektör grafik ve animasyon gibi özelliklere sahip bir tarayıcı runtime ortamı. Resmi sitesi silverlight.net Bunun hakkında derinlemesine bir yazıyı ileride yazmayı planlıyorum.

Popfly ise daha önce tanıttığım Yahoo Pipes'a benzer çalışan bir Mashup editör uygulaması. Ancak görsellik çok daha ön plşanda düşünülmüş. Site tasarlama arabirimine de sahip ve mashupları bu site tasarımına ekleyebiliyoruz. Özelliklerin ön izlemesini bu adresten yapabilir, Silverlight ile yazılmış video göstericisi aracılığıyla World Of Warcraft ve GeoMap üzerine yaptıkları mashup uygulamalarının yapımını görebilirsiniz.

Popfly mashupları çeşitli blokların birbiri ile iletişim kurmasına dayanıyor. Blokların çeşitli işlevleri var. Örneğin LiveSearch ile resim araması sonuçlarını alıp, bir resim göstericisi ile göstermeniz mümkün. Kendi bloklarınızı yapabileceğiniz gibi çeşitli hazır blokları kullanmanız mümkün. Pipes'ta olduğu gibi oklar ile blok hiyerarşisini belirliyorsunuz.

Bir kaç bloğu birleştirerek bir mashup uygulaması yapmış oluyorsunuz.

Pipes'tan farklı olarak Popfly görsel öğelerin çok daha fazla kullanılmasına imkan veriyor. Ayrıca HTML ve koda direkt müdahale etmek de mümkün.
Buna mashup editörüne eklediğiniz kırmızı küp şeklindeki bloklara tıklayarak büyütmek, burada değişkenleri belirlemek ve advanced bölümünden kodu değiştirmek şeklinde ulaşıyoruz.

.Net uygulamalarını Popfly Explorer eklentisi ile siteye yüklemek ve sitenizde göstermek olası.

Yaptığınız Popfly sitesine mashuplarınızı ekleyebiliyorsunuz. Ancak mashupları paylaşmadan sitenize eklemeniz mümkün değil. Mashuplar için Pipes kadar ince işlem adımları yok. Bunu kod yazarak halletmek mümkün.

Site tasarlayıcı başarılı denebilir. Hazır temalar ve renk seçenekleri bulunuyor. Site öğeleri bir hayli özelleştirilebilir. En az blog yazılımlarında tema editörleri kadar başarılı.

Bir mashup'ı Share ile paylaştıktan sonra Mash out ile farklı yerlere eklemek mümkün. Facebook hemen listelenmiş bile. Ayrıca IFRAME ile basit HTML sayfalarına dahi konabiliyor.
Hazır blokları RIP ederek kopyalayıp üzerinde çalışabiliyoruz.

Özelleştirilebilirliği fazla ve herkesin mashup geliştirmesine imkan verdiği için özelleştirme fanatikleri arasında yaygın bir uygulama olması olası. Henüz alpha olmasını hatırlatmakta fayda var. Alpha durumu da ara sıra göze batıyor. Site ve arabirim biraz ağır davranıyor. Ayrıca arada sorunlar çıkabiliyor. Editör sanki fazla göz boyama amaçlı yapılmış gibi. Örneğin blokları göstermek için kullanılan küpler sanki silverlight vektör destekliyor işte üç boyutlu döndürebiliyoruz demek için yapılmış. Yine de sakıncası yok.

Genel fikrim Microsoft'un bu projeyi web için kullanılabilen tüm ürünlerini birleştirdiği ve yaymaya çalıştığı bir uygulama olarak çıkardığı yönünde. Bu çatı uygulaması yaygınlaşabileceği gibi çok kısıtlı kalması da beklenebilir. Arabirimi her ne kadar basit gibi görünse de bazı ileri derece özellikler genel kullanıcılara hitap etmeyebilir. Arabirim bazen göz boyamak amacıyla boşu boşuna şişirilmiş izlenimi veriyor. Popfly'ın mı Silverlight'ı, Silverlight'ın mı Popfly'ı taşıyacağı da bir soru işareti.

FeedBurner'ın Derinlikleri

Feedburner RSS/ATOM beslemeleri için geniş imkanlar sunan bir site. Henüz arabirim için Türkçe desteği yok ama Feedburner gösterim sayfası Türkçe kullanabiliyor. RSS ne ola diyenler bu yazımı okuyabilir.

Türkçe gösterim ve pek çok diğer özelliği nasıl uygulayabileceğimizi bu yazıda yayınlayacağım.

Feedburner'ın bir kullanımı beslemeyi web tarayıcısından izleyebilmemiz. Eğer feed adresini RSS okuyucusundan ziyaret ederseniz RSS, web tarayıcısından ziyaret ederseniz web sayfası olarak sunuyor. Bu nedenle bir nevi feed reader gibi kullanmak mümkün oluyor. Bu şekilde RSS'ten hiç haberi olmayan ziyaretçileri korkutmamak adına güzel bir yaklaşım oluyor. Yoksa XML kodunu tarayıcıda açtığı için gören kapatıp orada işi bırakabiliyor.

Sadece kendi yayınladığınız değil başkalarının RSS beslemelerini de buraya ekleyebilirsiniz. Bunun faydalarını yazının ilerleyen bölümünde anlatacağım.

Google'ın satın almasıyla PRO özellikler ücretsiz oldu. Böylece onlarca özellik herkesin kullanımına açılmış oldu.

Feedburner'a üye olduktan sonra anasayfada ki metin kutusuna istediğimiz RSS adresini yazıyoruz. Örneğin ben http://blog.leventdal.com/feeds/posts/default adresini ekliyorum. Next diyerek ilerliyoruz.

Sonra gelen pencerede Feed Title bölümüne başlık, adres bölümüne ise kullanmak istediğiniz URL için uzantıyı girmelisiniz.
Örneğin ben http://feeds.feedburner.com/LeventDal kullandım. Burada kullanacağınız adres önemli çünkü ileride bu adresi değiştirmek çok eski kullanıcıları kaybetmek mümkün olabileceğinden iyi olmayacaktır.

Hatta şimdiden şunu söyleyeyim. Blogger gibi FeedBurner da kendi domaininizi kullanmaya izin veriyor. Yani feed.leventdal.com gibi bir adresiniz varsa bunu DNS sunucunuz üzerinden Feedburner'a yönlendirebilir ve sanki kendi domainizdeymiş gibi kullanabilirsiniz.

Bunun için yukarıdaki My Account linkine tıklayın. Soldaki menüden My Brand linkine tıklayıp sağdaki kutuya kullanacağınız adresi yazın. Unutmayın DNS sunucunuzdan bu adresi feeds.feedburner.com adresine yönlendirmeniz gerekiyor.

RSS'inizi Feedburner'a ekledikten sonra gelelim derinliklere. Öncelikle Feedburner sayfasında en üstte My Feeds yazan linke tıklayarak kontrol panelinizi açın. Burada kendi beslemelerinizin bir listesini göreceksiniz. Bir tanesinin başlığına tıklayın. Böylece istatistiklerin bulunduğu ilk sayfaya inmiş oluyoruz. Şimdi size bir mesaj verecek, RSS yeni olduğu için henüz istatistik olmadığına dair. Önemli bir mesaj değil.

Analyze isimli bu sekme, çeşitli istatistikleri görmenizi sağlıyor. Burada ekstra özelliklerden sol altlardaki FeedBurner stats Pro linkine tıklayın. Açılan penceredeki tüm kutuları işaretleyin. Böylece ileri istatistikleri almanız mümkün olacak. Select Time Zone bölümünden bizim saat dilimize uygun birini seçin. SAVE diyerek kaydedin.

Böylelikle FeedBurner'ın ileri derece istatisiklerini açmış olduk. Örneğin hangi linke tıklanmış, sayfayı kaç kişi ziyaret etmiş bunları öğrenebiliyoruz.

Daha sonra yukarıdaki sekmelerden Optimize'a tıklıyoruz. Soldaki menüden Browser Friendly linkine tıklıyoruz.
Feedburner adresinizin (benim örneğimde http://feeds.feedburner.com/LeventDal olan) web tarayıcısında hangi dilde gözükeceğini buradan seçiyoruz. Sağdaki listeden ClearFeed (Turkish) seçeneğini seçiyoruz.
İsterseniz sayfada gözükmesini istediğiniz popüler RSS araçlarına ekleme düğmelerini hemen bu listenin altından yapabilirsiniz.
Eğer beslemede sadece başlıklar gözüksün istiyorsanız, alttaki listede List Item Titles only seçeneğini seçebilirsiniz. Eğer item titles and content seçerseniz, beslemede her başlık için küçük bir açıklama olacak.
Ayarları bitirdikten sonra SAVE diyerek kaydedin.

Sayfada ve bazı RSS okuyularca gözükmesini istediğiniz logonuzu, soldaki menüdeki Feed Image Burner linkinden değiştirebiliyoruz. Bu sayfada sağdaki listede Specify Custom Image URL seçeneğine girip kullanmak istediğiniz resmin URL'sini girebilirsiniz. Kısıtlama yok ama tavsiyem çok büyük özellikle yüksekliği fazla resimleri seçmeyin. 200 piksel genişlik 100piksel yükseklik arası iyidir.

Image Title ve Link'e de sitenizin adı ve linkini verebilirsiniz. Böylece sayfada logoya tıklandığında siteniz açılacaktır.

SAVE diyerek kaydedin.

Sol menüde çok fazla seçenek olduğunu görebilirsiniz. Üstteki linker genel amaçlı, alttakiler ise özel durumlar için kullanılan ayarları belirliyor. Kısaca bahsetmek gerekirse:

Link Splicer Online Bookmark sitelerindeki linklerinizi yayınlamak için kullanabilirsiniz. 
Photo Splicer Online resim paylaşım sitelerindeki resimlerinizi yayınlamak için kullanabilirsiniz.
Geotag Your Feed Yaşadığınız yerin koordinatlarını girerek feedinizi Coğrafi olarak işaretleyebilirsiniz.
Feed Image Burner Üstte bahsettiğim gibi logo resmi
Title/Description Burner Eğer yabancı birinin RSS'ini alıyorsanız veya besleme başlığı ve açıklamasını değiştiremiyorsanız buradan değiştirmeniz mümkün
Convert Format Burner RSS formatını değiştirebilirsiniz
Content-Type Burner İçerik türünü değiştirebilirsiniz
Summary Burner Besleme açıklamalarının boyunu kısıtlayabilir, küçük bir mesaj yazabilirsiniz. Unutmayın bu mesaj tüm besleme öğelerinde gözükecek
Event Feed Eğer bir tarih/takvim RSS'i giriyorsanız bunun için seçenekleri bulabilirsiniz. Örneğin eski etkinlikleri gizlemek mümkün
Tickerize Borsa gibi kısaltmalar için özel sembol ekler. Ama şimdlik sadece ABD borsası için destek mevcut.
Amazon ID Burner Amazon linklerine Amazon ID'sini ekler.

Bu sekmeyi de bitirdikten sonra Publicize sekmesine geçebiliriz. Burada daha çok yayınla ilgili konular bulunuyor. Ama çok kullanışlı hizmetler mevcut:

Headline Animator Bir resim üzerinde dönüşümlü olarak feed içeriğinizi gösterin
BuzzBoost Beslemeyi saf HTML olarak yayınlayın. Bu şekilde bir IFRAME içerisinde beslemenizi başka sitelerde gösterebilirsiniz. Basit CSS ile tasarımını değiştirmeniz de mümkün.
SpringWidgets Skin Flash eklentisi olan RSS okuyucusu için arayüz
Email Subscriptions Ziyaretçileri posta ile güncellemelerden haberdar etme seçeneği
PingShot Çeşitli sunucuları yeni mesaj yayınladığınızda haberdar eder
FeedCount Beslemenize kaç kişinin üye olduğunu gösterin
Chicklet Chooser Sitenize ekleyebileceğiniz düğmeler
Awareness API Başkalarının beslemenizi işleme, trafik bilgilerini almasına imkan verir. Genelde başkasının kullanmasını istemezsiniz ama eğer siz başka sitelerden kullanmak isterseniz açabilirsiniz.
Creative Commons RSS içine telif ve lisans bilgileri eklemeyi sağlar
Password Protector Şifre ile koruma. Tek bir kullanıcı adı ve şifreye izin veriyor. Sadece üyeleriniz kullansın istiyorsanız bunu kullanabilirsiniz.
NoIndex Arama motorları beslemeyi tarasın istemiyorsanız bu seçeneği işaretleyin.

Mashup Nedir?

Google'ın şu anda davetiye ile girilebilen Mashup Editörünün hizmete girmesiyle Mashup konusunun önümüzdeki günlerde sıkça gündemimize geleceğini tahmin ediyorum. Bu nedenle bu yazıda basitçe Mashup tanımını ve kullanım alanlarını yazacağım.

Web 2.0'ın XML tarzı evrensel ve işlenebilir veri üzerine yoğunlaşması ve web üzerinde pek çok farklı görsel aracın oluşması bazı kullanım alanlarını ve ihtiyaçları doğurdu.

Mashup, basit olarak tanımlamak gerekirse farklı kaynaklardan gelen nesneleri birleştirip, biçimlendirmek özelleştirmek ve istenilen bir formatta ve istenirse başka araçları da kullanarak sunmak için kullanılan yöntemlere deniyor.

Örneğin bir hava durumu sitesinden bir şehir ile ilgili aldığınız bilgileri bir Google haritasında o şehrin üstünde gösterdiğinizde bir mashup uygulaması yapmış oluyorsunuz.

Veya farklı kaynaklardan gelen RSS beslemelerini birleştirip tek bir RSS olarak sunmak da bir mashup.

Daha önce Yahoo Pipes ile ilgili bir yazı yayınlamıştım. Bunda nasıl farklı verileri alıp çeşitli işlemeler sonucunda tek bir özelleştirilmiş çıktı olarak sunulabildiğinden bahsetmiştim. İşte Yahoo Pipes bir mashup editör uygulaması.

Mashuplar farklı kaynaktan gelen veriyi farklı kombinasyonlar ile oluşturabildiğinden neredeyse sınırsız olasılıkta mashup üretmek mümkün oluyor.

Mashupların en büyük avantajı gittikçe büyüyen veri akışını daha kullanıcı dostu ve daha merkezi biçimde ve özel şekillerde sunabilmesi.